Η πρόγονος της ΑΕΚ και του ΠΑΟΚ!

Ο Ahmet Tansel είναι τοπογράφος. Ζει και εργάζεται στην Αγκυρα. Και αγαπά την Μπεσίκτας. Εκτός αυτής όμως, ο 36χρονος επιστήμονας αγαπά και την ιστορία. Και την μελετά. Πριν από λίγο καιρό ολοκλήρωσε την μελέτη της ιστορίας που αφορά ουσιαστικά την αρχή του ποδοσφαίρου στην Τουρκία. Μιας ιστορίας που διηγείται, εκτός των άλλων, την ιστορία της ομάδας που ήταν η πρόγονος της ΑΕΚ και του ΠΑΟΚ.

Ο Αχμέτ Τανσέλ σήκωσε την ιστορία αυτή στο blog του, γραμμένη φυσικά στην μητρική του γλώσσα. Θέλησε να τη μοιραστεί μαζί μου. Και χάρη στην βοήθειατης Αννας Παναγιωτίδου, μιας Ελληνίδας δημοσιογράφου που γνωρίζει πολύ καλά την τουρκική γλώσσα, δημιουργήθηκε το παρακάτω κείμενο, το οποίο έκρινα ότι προφανώς έχει νόημα να μοιραστώ με τους αναγνώστες αυτού του blog.

Κρατήστε ότι πρόκειται για τα ευρήματα μιας έρευνας που έκανε μόνος του ο Αχμέτ Τανσέλ, ένας ανήσυχος οπαδός της Μπεσίκτας, που ήθελε να βρει τις ρίζες της αγαπημένης του ομάδας και έσκαψε μέχρι τα πρώτα χρόνια της ζωής του ποδοσφαίρου στην Τουρκία.

Ακολουθεί η ελληνική απόδοση του κειμένου του:

Μια Πολίτικη Ιστορία
Άρθρο του Αχμέτ Τανσέλ, 9 Μαϊου 2014

Το ποδόσφαιρο που ήταν ξενόφερτο στα Οθωμανικά εδάφη αγαπήθηκε πάρα πολύ και παρακολουθήθηκε με ενδιαφέρον από τους Μουσουλμάνους Τούρκους νέους. Γιατί όμως δεν έπαιζαν ποδόσφαιρο οι Μουσουλμάνοι Οθωμανοί  παρόλο που το αγαπούσαν τόσο πολύ; Ο λόγος γιατί στην Οθωμανική Αυτοκρατορία υπό την επίδραση του δεσποτισμού, το ποδόσφαιρο ως ξενόφερτη-άπιστη (γκιαούρ) εφεύρεση απαγορευόταν αυστηρά στους Μουσουλμάνους Τούρκους νέους κι όποιος τολμούσε καταδικαζόταν σε φάλαγγα (κτύπημα στις φτέρνες- μέθοδος σωματικού σωφρονισμού). Όμως οι Οθωμανοί νέοι είχαν ήδη εμβολιαστεί μέχρι το κόκαλο με το γλυκό αυτό μικρόβιο. Με πλαστές ταυτότητες αλλοδαπών εμφανίζονταν στις ομάδες των μη μουσουλμάνων. Οι δικοί μας Αχμέτ, Μεχμέτ με πλαστές ταυτότητες και φορώντας σταυρό στον λαιμό μετονομάζονταν σε Γιώργο και Αγκόπ. Η κωμικοτραγική μεριά της υπόθεσης ήταν ότι οι νέοι μετά τον αγώνα αφαιρούσαν τον σταυρό από το λαιμό, πήγαιναν για ντους και αμέσως στο δρόμο για το τζαμί. Οι ομάδες των Ρωμιών οι Κουρτουλούσπορ και Ερμής, των Αρμενίων η Ταξίμσπορ και των Εβραίων το Ματζάμπι, ήταν οι πιο ισχυρές της εποχής.
Στις αρχές του 1900 άρεται η απαγόρευση και οι σύντροφοι του Ατατούρκ ιδρύουν τον πρώτο επίσημο αθλητικό σύλλογο, τον Οθωμανικό Αθλητικό Σύλλογο Μπεσίκτας. Το ποδόσφαιρο, εισήλθε στο σώμα του Συλλόγου το 1910. Εκείνη την εποχή οι μη μουσουλμανικές ομάδες διεξήγαγαν τις Κυριακές αγώνες μεταξύ τους και έτσι δημιούργησαν το Πρωτάθλημα της Κυριακής. Ωστόσο, αργότερα οι τουρκικές ομάδες που ιδρύθηκαν όπως η Γαλατσαράι, η Φενέρμπαχτσε, καθιέρωσαν το Πρωτάθλημα της Παρασκευής με τους αγώνες που γίνονταν μεταξύ τους. Αυτό προκάλεσε την αντίδραση των μη μουσουλμανικών ομάδων που συμμετείχαν στο Πρωτάθλημα της Κυριακής. Το 1910, η Μπεσίκτας -που χάρη στον Κύριο Σερέφ ιδρύθηκε το τμήμα ποδοσφαίρου, φυσικά θέλησε να συμμετάσχει στο Πρωτάθλημα της Παρασκευής μαζί με τις άλλες τουρκικές ομάδες, αλλά για άγνωστο λόγο αντιτίθενται εντελώς η Γαλατασαράι και η Φενέρμπαχτσε. ‘Ετσι αναγκαστικά η Μπεσίκτας παίρνει μέρος στο πρωτάθλημα των μη μουσουλμανικών ομάδων, στο Πρωτάθλημα της Κυριακής και  κατά το δεύτερο έτος γίνεται ο αήττητος πρωταθλητής. Τώρα καταλάβατε για είχαν αντίρρηση η Γαλατασαράι και η Φενέρμπαχτσε; Δεν πειράζει, κανένα πρόβλημα. Ήδη η Μπεσίκτας έχει εκδικηθεί και τις δυο ομάδες, στο Πρωτάθλημα της Ιστανμπούλ που δημιουργήθηκε αργότερα.
Από της 13 Νοεμβρίου 1918 μέχρι της 6 Οκτωβρίου 1923, η Κωνσταντινούπολη ήταν υπό κατοχή. Στους αγώνες που διεξήχθηκαν κατά την περίοδο αυτή οι διαιτητές συμπεριφερόταν καλύτερα στις μη μουσουλμανικές ομάδες. Ο τουρκικός λαός που δεν ήταν συνηθισμένος στην σκλαβιά, ενοχλήθηκε πολύ από την κατάσταση αυτή. Σιγά σιγά στα Οθωμανικά εδάφη δυνάμωνε το εθνικιστικό κίνημα. Από την κατάσταση αυτή επηρεάστηκε ο μη μουσουλμανικός λαός και οι μη μουσουλμανικές ομάδες. Η ομάδα των Ρωμιών, ο Ερμής ιδρύθηκε το 1886. Το 1914 μετονομάστηκε σε Πέρα. Στης 6 Οκτωβρίου 1923 μετά την κατοχή της Κωνσταντινούπολης το Πέρα αισθανόταν άβολα, έτσι με το πρόσχημα ενός τουρνουά ποδοσφαίρου στη Γαλλία εγκατέλειψε τη χώρα. Μετά την Συνθήκη της Λωζάννης άρχισε η ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας. Οι Ρωμιοί της Τουρκίας μεταφέρονταν στην Ελλάδα και οι Τούρκοι της Ελλάδας μεταφέρονταν στην Τουρκία. Μόνο στους Ρωμιούς της Κωνσταντινούπολης δόθηκαν προνόμια διότι η καρδιά του εμπορίου της Κωνσταντινούπολης ήταν οι μη μουσουλμάνοι. Η ομάδα Πέρα που εγκατέλειψε τη χώρα με πρόσχημα το τουρνουά ποδοσφαίρου στη Γαλλία, δεν θα επέστρεφε ξανά στη χώρα μας. Μετά το τουρνουά πήγε μόνιμα στην Ελλάδα. Πέρα, είναι η ονομασία της σημερινής περιοχής Μπέηογλου και πήρε την ονομασία αυτή μετά την ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας. Οι Ρωμιοί του Πέρα που έμειναν πίσω, προς ανάμνηση της ομάδας τους που έφυγε στην Ελλάδα, το 1923 ίδρυσαν τον Μπέηογλουσπορ (Αθλητικός Σύλλογος του Πέρα). Την ομάδα Τάξιμσπορ της αρμένικης κοινότητας, την θεωρούσαν αντίπαλο τους. Ο Καντίρ Αϊτάτς και κάποιο διάστημα ο Λευτέρης Κιουτσούκαντωνιαδης φόρεσαν τη φανέλα του Μπέηογλουσπορ. Το Μπέηογλουσπορ ήταν το καμάρι της Ρωμαίικης κοινότητας.
Μερικοί από τους Πέραληδες που μετανάστευσαν στην Ελλάδα ίδρυσαν το 1924 την ΑΕΚ και μερικοί, το 1926 το ΠΑΟΚ. Τα αρχικά της ΑΕΚ σημαίνουν Αθλητική Ένωση Κωνσταντινουπόλεως. Τα χρώματα της είναι κίτρινο-μαύρο και το σύμβολο της είναι ο βυζαντινός αετός. Καλά, νομίζετε ότι η ΑΕΚ ησύχασε αφ’ ότου μετανάστευσε από την Πόλη; Όχι βέβαια. Οι οπαδοί του Παναθηναϊκού που είναι φανατικοί Έλληνες εθνικιστές, τους αποκαλούσαν «Τουρκόσπορους» επειδή ήρθαν από την Πόλη. Όπως ακριβώς και με τους οπαδούς της Celta Vigo που αποκαλούσαν  «Τούρκους» τους οπαδούς της Deportivo La Coruna. Και οι οπαδοί της ΑΕΚ έχουν υιοθετήσει αυτό το παρατσούκλι. Ο Λευτέρης Κιουτσούκαντωνιαδης είχε κερδίσει την αγάπη των οπαδών της ΑΕΚ, παρ’ όλο που συμμετείχε μόνο σε 5 αγώνες της ΑΕΚ.
Ας έλθουμε στην ομάδα του ΠΑΟΚ, η οποία ιδρύθηκε δυο χρόνια μετά την ΑΕΚ δηλαδή στις 26 Απριλίου 1926. Ο Πανθεσσαλονίκειος Αθλητικός Όμιλος Κωνσταντινουπολιτών. Τα χρώματα της είναι μαύρο-άσπρο, όπου το μαύρο συμβολίζει την μετανάστευσή τους από την Πόλη, το άσπρο δε την ελπίδα. Παρά το γεγονός ότι τα χρώματα και το σύμβολο της ομάδας μοιάζουν με της Μπεσίκτας, δεν είναι εκατό τοις εκατό σίγουρο ότι τον ΠΑΟΚ ίδρυσαν οι μετανάστες από το Πέρα που συμπαθούσαν πολύ την Μπεσίκτας. Η ομοιότητα αυτή με τον ΠΑΟΚ αλλά και το ότι είναι η τρίτη μεγαλύτερη ποδοσφαιρική ομάδα στην Ελλάδα, έφερε πολύ κοντά τους οπαδούς του ΠΑΟΚ και της Μπεσίκτας. Έτσι  –σε μια εποχή που υπήρχε ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις- όταν η αντρική ομάδα μπάσκετ της Μπεσίκτας  ήρθε στην Ελλάδα για τον αγώνα με τον Άρη, οι οπαδοί του ΠΑΟΚ φύλαξαν σκοπιά, μέχρι το πρωί, έξω από το ξενοδοχείο όπου έμενε η αποστολή της Μπεσίκτας για να μην τους επιτεθούν οι οπαδοί του Άρη. Στην πραγματικότητα, τα θεμέλια της φιλίας μεταξύ Μπεσίκτας-ΠΑΟΚ τέθηκαν μετά από αυτό το περιστατικό.
Αν δεν υπήρξε η περίοδος του πολέμου, της κατοχής και της ανταλλαγής, πιθανότατα το Μπέηογλουσπορ θα γινόταν η τέταρτη μεγαλύτερη ομάδα της Κωνσταντινούπολης. Ποιος ξέρει…
Μετάφραση: Άννα Παναγιωτίδου

Ακολουθεί η Τούρκικη απόδοση του κειμένου του:

Bu yazının yunancaya çevrilmesinde bana yardımcı olan Anna Panagiotidou’ya çok çok teşekkürlerimi arz ederim

Yabancılar tarafından Osmanlı topraklarına sokulan futbol Müslüman Türk gençleri tarafından çok sevildi ve ilgi ile izlendi. Müslüman Osmanlı futbolu bu kadar sevmelerine rağmen neden oynamıyorlardı? Bunun sebebi Osmanlıda istibdad döneminin etkisiyle gavur icadı olduğu için Müslüman Türk gençlerine futbol oynamak ve spor yapmak kesinlikle yasaktı ve cezası falakaydı. Futbol denen bu tatlı virüs Osmanlı gençlerinin iliklerine kadar enjekte olmuştu bile. Sahte gayrimüslim kimlikleri ile yabancıların takımlarında boy gösteriyorlardı. Bizim Ahmet – Mehmet sahte kimlikleri ve boyunlarında haç ile Yorgo ve Agop oluyordu. İşin trajikomik kısmı ise maç bittikten sonra boyunlarından haçı çıkarıp duş aldıktan sonra o gençlerin caminin yolunu tutmasıydı. Rumların Kurtuluşspor ve Ermis, Ermenilerin Taksimspor ve Musevilerin Maccabi dönemin en güçlü takımlarıydı.

1900 lü yılların hemen başında yasak kalkar ve Atatürk’ün silah arkadaşlarının kurduğu Beşiktaş Osmanlı Jimnastik Kulübü Türk spor tarihinin ilk resmi spor kulübü ünvanını alır. Birer birer türk kulüpleri peşi sıra açılır. Futbol Beşiktaş Osmanlı Jimnastik Kulübü’nün bünyesine 1910 yılında girmiştir. O dönem gayrimüslim takımları kendi aralarında yaptıkları maçları Pazar günü oynadıkları için kurdukları lige Pazar Ligi adını verdiler. Buna karşın daha sonra kurulan Galatasaray , Fenerbahçe gibi Türk kulüpleri kendi aralarında Cuma Ligini kurdular. Bu durum Pazar Ligi’nde oynayan gayrimüslim takımların tepkisini çekmişti. 1910 yılında Şeref Bey sayesinde futbol şubesi kurulan Beşiktaş haliyle Türk takımlarının oynadığı Cuma Ligi’nde mücadele etmek ister fakat nedendir bilinmez Galatasaray ve Fenerbahçe buna kesinlikle karşı çıkar. Beşiktaş ise mecburiyetten dolayı gayrimüslimlerin oynadığı Pazar Liginde mücadele eder ve ikinci senesinde namalüp şampiyon olur. Şimdi Galatasaray ve Fenerbahçe’nin karşı çıkma sebebini anladınız mı? Sorun değil. Daha sonra kurulacak olan İstanbul Liginde Beşiktaş her ikisinden de intikamını almıştır zaten.

13 Kasım 1918 yılında başlayıp 6 Ekim 1923 yılları arasında İstanbul işgal altındaydı. O dönemde oynanan futbol müsabakaları sırasında hakemler gayrimüslimleri ve gayrimüslim takımlara karşı imtiyazlı ve torpilli davranıyorlardı. Esarete hiç alışkın olmayan Türk milleti bu durumdan iyice gerilmişti. Yavaş yavaş Osmanlı topraklarında milliyetçi akım güçleniyordu. Bu durumdan gayrimüslim halk ve gayrimüslim futbol takımları nasibini almaya başlamıştı. Rumların takımı Ermis 1886 yılında kurulmuştu. 1914 yılında Pera adını aldı. 6 Ekim 1923 yılında İstanbul’un işgalinin sona ermesinin ardından kendini iyiden iyiye tedirgin hisseden Pera Fransa’da ki bir futbol turnuvasını bahane ederek ülkeden ayrıldı. 1923 Lozan antlaşmasından sonra Yunanistan ve Türkiye arasında mübadele dönemi başladı. Türkiye’de ki Rumlar Yunanistan’a Yunanistan’da ki Türkler ise Türkiye’ye getiriliyordu. Sadece İstanbul’da ki Rumlara imtiyaz verilmişti çünkü İstanbul’da ki ticaretin kalbini gayrimüslimler attırıyordu. Fransa’da ki futbol turnuvasını bahane edip ülkeden kaçan Pera takımı bir daha ülkemize geri gelmeyecekti. Turnuvadan sonra Yunanistan’a kalıcı olarak gitmişti. Pera şu andaki Beyoğlu bölgesinin mevcut ismidir ve Cumhuriyet’in ilanından sonra Beyoğlu ismini almıştır. İmtiyaz sayesinde Türkiye’de kalan bir gurup Peralı Yunanistan’a göçen takımlarını yad ederek 1923 yılında Beyoğluspor’u kurdular. Kendilerine rakip olarak Ermeni cemaatinin takımı Taksimspor’u gördüler. Kadir Aytaç ve bir dönem Lefter Küçükandonyadis’in de formasını giydiği Beyoğluspor Rum cemaatinin gururu olmuştur.

Yunanistan’a göç eden Pera lıların bir kısmı 1924 yılında AEK’i bir kısmı ise 1926 yılında PAOK’u kurmuşlardır. AEK’in açılımı Athlitiki Enosis Konstantinopolis dir. Türkçesi İstanbul Atletik Birliği anlamındadır. Renkleri sarı – siyah ve ambleminde Bizans kartalı vardır. Peki İstanbul’dan göç edince AEK huzura erdimi? Tabi ki hayır. Koyu yunan milliyetçisi Panathinaikos takımının taraftarları onlara İstanbul’dan geldikleri için “Türkosporo” yani Türk tohumu lakabını takmıştır. Aynı Celta Vigo taraftarının aşağılama amaçlı Deportivo La Coruna taraftarına “Türkler” demesi gibi. AEK liler de bu lakabı benimsemiştir. Lefter Küçükandonyadis futbol hayatının son döneminde AEK ile sadece 5 maça çıkmasına karşın AEK taraftarının büyük sevgisini kazanmıştır. Öyle ki Lefter vefaat ettiği zaman tribünlerde “ver lefter’e yazsın deftere” pankartı açılmıştır.

Gelelim AEK den iki sene sonra yani 26 Nisan 1926 da kurulan PAOK takımına. Panthessalonikeios Athlitikos Omilos Konstantinoupoliton. Yani İstanbulluların Selanik Spor Kulübü. Renklerinin siyah – beyaz olmasının anlamı siyahın Peralılar olarak İstanbul’dan göç etmelerini, beyazın ise tertemiz umut anlamı vardır. Her ne kadar renklerinin siyah – beyaz olması, simgesinin kara kartal olması İstanbul’dan gelen Beşiktaş sempatizanı Peralılar’ın PAOK’u kurduğu tezi yüzde yüz doğru olmasa da renkleri simgesi ve Yunanistan’ın üçüncü büyüğü olmaları PAOK ve Beşiktaş taraftarını yakınlaştırmıştır. Öyle ki Türk – Yunan gerginliğinin had safhada olduğu bir dönemde Beşiktaş Erkek Basketbol Takımı Aris maçı için Yunaistan’a gittiğinde Arisliler Beşiktaş kafilesine saldırmasınlar diye otelkapısında sabaha kadar nöbet tutmuşlardır. Bu haraketleri Yunan spor medyası tarafından çok sert tepki ile karşılaşmıştır. Aslında bu olaydan sonra PAOK – Beşiktaş dostluğunun temelleri atılmıştır.

Savaş, işgal ve mübadele dönemleri olmasaydı muhtemelen Beyoğluspor İstanbul’un dördüncü büyüğü olurdu. Kim bilir..

Πηγή:PAOKPLANET